Waarom vroege toegang tot mobiliteit belangrijk kan zijn voor de ontwikkeling
Voor de meeste kinderen hoort zelfstandig leren bewegen vanzelfsprekend bij het opgroeien. Kruipen, stappen en naar een speeltje of een ouder toe bewegen openen een wereld vol ontdekkingen en contact.
Maar wat als een kind een ernstige mobiliteitsbeperking heeft en zich niet zelfstandig kan verplaatsen?
Voor die kinderen gaat toegang tot mobiliteit over veel meer dan van A naar B gaan. Zelfstandig kunnen bewegen kan kansen creëren om te ontdekken, te spelen, contact te maken met anderen en keuzes te maken. Dat is een van de redenen waarom vroege toegang tot elektrische mobiliteit steeds vaker meegenomen wordt in de revalidatie van kinderen.
Bewegen hoort bij hoe kinderen leren
Kinderen leren de wereld niet kennen door er alleen naar te kijken. Ze leren door ermee in interactie te gaan.
Een kind dat naar een speeltje kan kruipen, kan zelf beslissen wat het ontdekt. Het kan dichter bij een ander kind komen, een ander deel van de kamer bereiken of een ouder volgen. Die ervaringen bieden kansen om fysiek, cognitief en sociaal te leren. Bij kinderen met een ernstige mobiliteitsbeperking kunnen die kansen beperkter zijn.
De EMPoWER-evidentiesynthese, die 89 studies over interventies met elektrische mobiliteit bij jonge kinderen bekeek, vond sterke ondersteuning voor een positief effect op bewegen en mobiliteit. Ze vond ook matige ondersteuning voor voordelen op het vlak van participatie, spel en sociale interactie.
Dat betekent niet dat elektrische mobiliteit de ontwikkeling van een kind automatisch verbetert. Het beschikbare bewijs heeft belangrijke beperkingen, en de onderzoekers besloten dat meer kwalitatief onderzoek nodig is.
Toch benadrukken de resultaten een belangrijk principe:
Zelfstandig bewegen kan kansen creëren voor ontwikkeling.
Mobiliteit is meer dan van A naar B gaan
Bij volwassenen wordt elektrische mobiliteit vaak vooral gezien als een manier om zelfstandig ergens te geraken. Bij een jong kind kan het doel heel anders zijn. Rondrijden kan zelf deel van het spel zijn.
Een kind kan mobiliteit gebruiken om:
- een nieuwe ruimte te verkennen
- naar een speeltje te gaan
- een ander kind te volgen
- te kiezen waar het speelt
- naar een ouder of leerkracht toe te gaan
- voorwerpen en de omgeving te ontdekken
- mee te doen aan spelletjes en activiteiten
De EMPoWER-review beschrijft die twee aspecten als verschillend maar verbonden: bewegen om het bewegen zelf en mobiliteit gericht op een bestemming. Beide zijn belangrijk, maar bewegen om te ontdekken en te spelen kan vooral in de vroege ontwikkeling van belang zijn.
Dat verandert hoe we naar elektrische mobiliteit bij jonge kinderen kunnen kijken. Het hoeft niet per se iets te zijn wat een kind pas krijgt wanneer het een rolstoel moet gebruiken om zich dagelijks te verplaatsen. Het kan ook een middel zijn om te leren door te bewegen.
Vroege mobiliteit kan ontdekken ondersteunen
Ontdekken is een van de duidelijkste voordelen van zelfstandig kunnen bewegen.
Stel je een jong kind voor dat op de grond zit, terwijl andere kinderen rondom bewegen. Zonder zelfstandige mobiliteit moet het wachten tot iemand het dichter bij een speeltje, een ander kind of iets interessants brengt.
Met een geschikt elektrisch mobiliteitshulpmiddel kan het kind die beslissing misschien zelf nemen. Die kans om zelf te kiezen waar het naartoe gaat, kan de rol van het kind veranderen: van verplaatst worden naar zichzelf verplaatsen.
De evidentiesynthese vond voorbeelden van kinderen die elektrische mobiliteit gebruikten om naar vriendjes te rijden, speelruimtes te verkennen en actiever mee te doen aan bewegingsactiviteiten en spelletjes. Dat lijken misschien kleine dagelijkse ervaringen, maar het kunnen waardevolle kansen zijn om te leren en deel te nemen.
Zelfstandigheid begint met kleine keuzes
Zelfstandige mobiliteit kan kinderen ook kansen geven om zelf keuzes te maken:
- Waar wil ik naartoe?
- Waarmee wil ik spelen?
- Naar wie wil ik toe?
- Wanneer wil ik vertrekken?
Die keuzes lijken eenvoudig, maar er zelf controle over hebben kan bijdragen aan het gevoel van autonomie van een kind.
Het beschikbare bewijs suggereert dat elektrische mobiliteit zaken als zelfstandigheid, autonomie, keuze en controle kan ondersteunen, al is het bewijs daarvoor beperkter dan voor bewegen en mobiliteit zelf.
Daarom is het doel niet gewoon een kind leren hoe het een elektrische rolstoel bedient. Het grotere doel kan zijn het kind kansen te geven om zelfstandig in te spelen op de omgeving.
Ook sociale interactie telt
Mobiliteit kan invloed hebben op hoe kinderen omgaan met de mensen rondom hen. Naar een ander kind toe kunnen gaan, maakt het makkelijker om mee te spelen. Zelfstandig rondrijden in een klas of speelruimte kan meer kansen geven om contact te hebben met leeftijdsgenoten.
De EMPoWER-review vond matige ondersteuning voor positieve effecten van elektrische mobiliteit op participatie, spel en sociale interactie.
Dat is vooral relevant omdat participatie niet alleen gaat over fysiek aanwezig zijn. Een kind kan in dezelfde ruimte zijn als alle anderen zonder zelfstandig te kunnen naderen, ontdekken of meedoen. Zelfstandige mobiliteit kan helpen om die kloof te verkleinen.
Waarom wachten tot een kind ouder is?
Traditioneel werd elektrische mobiliteit vaak geassocieerd met oudere kinderen van wie verwacht wordt dat ze een elektrische rolstoel gebruiken voor hun dagelijkse verplaatsingen. Maar dat roept een belangrijke vraag op:
Moet een kind oud genoeg zijn om een gewone rolstoel nodig te hebben, voor het baat kan hebben bij elektrische mobiliteit?
Het huidige bewijs ondersteunt niet dat leeftijd alleen de doorslag geeft.
De EMPoWER-review besloot uitdrukkelijk dat leeftijd niet het belangrijkste criterium mag zijn om te beslissen of een kind toegang krijgt tot elektrische mobiliteit. De focus moet eerder liggen op de vraag of de interventie past bij de ontwikkeling en of kind, uitrusting en omgeving goed op elkaar afgestemd zijn.
Dat betekent niet dat elk jong kind met een mobiliteitsbeperking een elektrische rolstoel moet krijgen. Het betekent wel dat leeftijd alleen het niet automatisch mag uitsluiten.
Leren rijden vraagt tijd
Nog een reden waarom vroege toegang belangrijk kan zijn: leren om een elektrisch mobiliteitshulpmiddel te besturen is zelf een proces. Kinderen hebben kansen nodig om te oefenen, te experimenteren en het verband te begrijpen tussen wat ze doen en hoe het toestel beweegt.
Het bewijs suggereert dat kinderen hun rijvaardigheden kunnen ontwikkelen via ervaring en spel, in plaats van alleen via een formele rijtraining. Dat kan vooral belangrijk zijn voor kinderen met complexe motorische beperkingen.
In plaats van te verwachten dat een kind meteen perfecte controle toont voor het toegang krijgt, kan het proces ook omgekeerd verlopen: geef het kind een passende kans om te bewegen, en laat de vaardigheden groeien door ervaring.
Uiteraard moeten de uitrusting, de besturing en de omgeving goed afgestemd zijn op het individuele kind.
De juiste match is essentieel
Vroege toegang betekent niet gewoon zo snel mogelijk een elektrische rolstoel geven. De oplossing moet bij het kind passen. Daarbij hou je rekening met:
- de fysieke mogelijkheden van het kind
- cognitieve en communicatieve mogelijkheden
- beschikbare willekeurige bewegingen
- zitten en positionering
- de omgeving van het kind
- de kansen om te oefenen
- de activiteiten waaraan het wil deelnemen
- de besturingsmethode die het kan gebruiken
Ook de omgeving speelt mee. Een kind kan een geschikt mobiliteitshulpmiddel hebben en toch weinig kansen krijgen om zelfstandig te bewegen als de omgeving ontoegankelijk is of als volwassenen het kind altijd zelf verplaatsen in plaats van het zelfstandig te laten ontdekken.
De EMPoWER-review wees de match tussen kind, uitrusting en omgeving aan als een belangrijke factor voor de resultaten.
Vroege mobiliteit vervangt geen andere therapie
Elektrische mobiliteit is geen vervanging voor kinesitherapie, ergotherapie of andere vormen van ontwikkelingsondersteuning. Ze kan eerder een extra manier zijn om kansen op beweging en participatie te creëren.
Een kind kan waar zinvol blijven werken aan staan, stappen, transfers of andere motorische vaardigheden. Tegelijk kan elektrische mobiliteit toegang geven tot bewegen en ontdekken die het kind niet zelfstandig bereikt door te stappen.
Dat is een belangrijk onderscheid. Een kind hoeft niet te kiezen tussen fysieke vaardigheden ontwikkelen en toegang hebben tot zelfstandige mobiliteit. Beide kunnen hun plaats hebben.
Hoe kan vroege toegang eruitzien?
Er bestaat geen vast model om elektrische mobiliteit in te voeren. Voor het ene kind kan het gaan om een elektrisch mobiliteitshulpmiddel dat tijdens het spelen gebruikt wordt. Voor een ander om oefenen in de klas of de therapieruimte.
Ook het doel kan veranderen naarmate het kind groeit. Op jongere leeftijd kan de focus liggen op:
- bewegen ontdekken
- oorzaak en gevolg
- spelen
- keuzes maken
- omgaan met de omgeving
Naarmate het kind ouder wordt, kan mobiliteit steeds meer ondersteunen bij:
- zich verplaatsen op school
- meedoen aan activiteiten met leeftijdsgenoten
- zich zelfstandig verplaatsen in de buurt
- meer autonomie in het dagelijks leven
Waar het om gaat, is dat de mobiliteit mee evolueert met het kind.
Zelfstandige mobiliteit is een kans
Het bewijs rond vroege elektrische mobiliteit is veelbelovend, maar het is belangrijk om niet te overdrijven wat we weten. De EMPoWER-review vond bemoedigend bewijs voor verschillende resultaten, maar benadrukte ook dat de bewijsbasis in het algemeen beperkt is en dat robuuster onderzoek nodig is.
Wat wel duidelijk is: bewegen geeft kinderen kansen.
- Kansen om te ontdekken.
- Kansen om te spelen.
- Kansen om contact te maken.
- Kansen om keuzes te maken.
En misschien het belangrijkste: kansen om te ervaren dat wat ze zelf doen, kan veranderen wat er rondom hen gebeurt.
Voor kinderen die dat niet zelfstandig kunnen bereiken door te stappen of door andere vormen van zelfgestuurd bewegen, kan een goed ingevoerde elektrische mobiliteit helpen om die deur te openen.
Bij CoMoveIT is zelfstandige mobiliteit vooral belangrijk voor mensen met complexe bewegingsstoornissen. Het werk van het bedrijf vindt zijn oorsprong in onderzoek en klinische expertise in neurorevalidatie, onder meer in het werk met kinderen met cerebrale parese en andere complexe bewegingsstoornissen.
Het bredere principe reikt verder dan één bepaald toestel:
Bij mobiliteit gaat het niet alleen om waar een kind naartoe kan. Het gaat ook om wat het onderweg kan ontdekken, kiezen, beleven en waaraan het kan deelnemen.
CoMoveIT in actie zien?
Boek een gratis proefrit of vind een CoMoveIT-partner bij jou in de buurt.