Skip to main content
HOMENieuws
Voordelen van gamen voor mensen met een neuromotorische beperking
By CoMoveITNo Comments

Voordelen van gamen voor mensen met een neuromotorische beperking

Voor veel mensen hoort gamen gewoon bij het dagelijks leven. Het kan een manier zijn om te ontspannen na een lange dag, contact te hebben met vrienden, de strijd aan te gaan, virtuele werelden te verkennen of tijd door te brengen met het gezin. Voor mensen met een neuromotorische beperking is meedoen echter niet altijd zo eenvoudig.

Een spel kan cognitief perfect toegankelijk zijn, terwijl de controller het spelen toch onmogelijk maakt. Knoppen vragen misschien nauwkeurige vingerbewegingen, meerdere bedieningselementen moeten tegelijk gebruikt worden, of er worden snelle reacties verwacht van iemand van wie de bewegingen beperkt of onregelmatig zijn. De drempel is dus vaak niet het spel zelf, maar de manier waarop de persoon ermee moet omgaan. En dat is belangrijk, want gamen is veel meer dan ontspanning.

Gamen is een manier om deel te nemen

Gamen kan kansen creëren voor vrije tijd, sociaal contact, cognitieve uitdaging en een gevoel van zelfstandigheid. Voor mensen met een neuromotorische beperking kunnen die kansen extra betekenisvol zijn wanneer fysieke beperkingen de toegang tot andere activiteiten al inperken.

Onderzoek bij gezinnen van kinderen met een neuromotorische beperking toonde aan dat spelen met technologie tot de activiteiten behoorde waarbij kinderen het sterkst betrokken waren. Ouders zagen ook voordelen voor de cognitieve en motorische ontwikkeling en voor sociale inclusie. Opvallend was dat veel kinderen die meestal alleen speelden, liever met vrienden of familie speelden. Dat toont iets belangrijks: toegang tot gamen gaat niet alleen over een controller kunnen bedienen. Het kan gaan over samen met anderen kunnen meedoen.

Dat wordt nog duidelijker in onderzoek bij mensen met een dwarslaesie. Deelnemers beschreven online gamen als een manier om contact te hebben, de strijd aan te gaan en verbonden te zijn met anderen, in een omgeving waar hun fysieke beperking minder in de weg kan staan. Onderzoek bij mensen met een motorneuronziekte wees eveneens op plezier, sociale verbondenheid, autonomie en afwisseling tegen verveling als waardevolle aspecten van gamen. Voor iemand met weinig kansen om deel te nemen aan fysieke of sociale activiteiten kan het dus echt waardevol zijn om vrienden in een digitale omgeving te kunnen vervoegen.

Maar de controller kan de drempel worden

Gewone games gaan meestal uit van aannames over hoe een speler met technologie omgaat: snel op een knop drukken, twee joysticks tegelijk bewegen, een trigger ingedrukt houden terwijl je iets anders doet, binnen een bepaalde tijd reageren. Voor veel spelers gaat dat vanzelf. Voor iemand met een neuromotorische beperking misschien niet.

Een systematische review van 162 publicaties over de toegankelijkheid van games stelde vast dat onderzoek vaak focust op revalidatie, onderwijs en gezondheidstoepassingen, en minder op gamen als vrijetijdsbesteding. De review benadrukte ook dat er nog altijd nood is aan betere toegankelijkheid voor spelers met een beperking.

De drempels kunnen fysiek, technologisch en financieel zijn. Controllers vragen misschien bewegingen die moeilijk of onmogelijk zijn. Knoppen liggen misschien buiten bereik. Meerdere handelingen moeten snel op elkaar afgestemd worden. En standaardinterfaces zijn zelden ontworpen rond het specifieke bewegingspatroon van een persoon.

Dat kan frustrerend zijn: de persoon heeft de interesse, de motivatie en het vermogen om te spelen, maar niet de fysieke toegang die de standaardcontroller vraagt. Alternatieve invoer kan dat veranderen. Afhankelijk van de persoon kan dat gaan om schakelaars, oogbesturing, aangepaste controllers, hoofdbesturing of een andere toegankelijke vorm van invoer.

De juiste oplossing begint bij de persoon

Er bestaat geen enkele game-interface die werkt voor iedereen met een neuromotorische beperking. Twee mensen met dezelfde diagnose kunnen totaal verschillende bewegingsmogelijkheden, positioneringsnoden en mate van controle hebben. Omgekeerd kunnen mensen met heel verschillende diagnoses vergelijkbare functionele mogelijkheden hebben en dus baat hebben bij vergelijkbare vormen van toegang.

Daarom is het vertrekpunt best de persoon en niet de diagnose:

  • Welke bewegingen kan de persoon betrouwbaar maken?
  • Hoe constant zijn die bewegingen?
  • Hoe beïnvloedt de positionering de controle?
  • Verstoren onwillekeurige bewegingen de invoer?
  • Welke invloed heeft vermoeidheid op de prestaties?
  • Welke games wil de persoon eigenlijk spelen?
  • En misschien het belangrijkste: wat zou deze persoon graag kunnen doen?

Die vragen passen binnen het bredere ICF-perspectief, waarin functioneren begrepen wordt als de wisselwerking tussen de persoon, zijn of haar activiteiten en de omgeving. Een hulpmiddel kan een ondersteunende factor worden wanneer het aansluit bij die factoren, maar evengoed een extra drempel wanneer dat niet zo is.

Gamen hoeft geen therapie te zijn

In de zorg wordt gamen soms vooral ingezet omdat je er een bepaalde vaardigheid mee kunt oefenen. Er zijn aanwijzingen dat games en serious games bij sommige neurologische doelgroepen kunnen helpen bij aandacht, executieve functies, motivatie en betrokkenheid. Onderzoek bij cerebrale parese bekeek bijvoorbeeld game-omgevingen voor interactie, navigatie, het selecteren van doelen en het leren van oorzaak en gevolg.

Maar dat mag er niet toe leiden dat we elke game door een therapeutische bril bekijken. Gamen hoeft de motoriek niet te verbeteren om de moeite waard te zijn. Het kan gewoon iets zijn wat iemand graag doet. Dat onderscheid is belangrijk. Vrije tijd, plezier en sociale participatie zijn op zich al waardevolle onderdelen van het dagelijks leven. Hulpmiddelen moeten dus niet alleen helpen om noodzakelijke activiteiten uit te voeren, maar ook toegang geven tot de activiteiten die iemand belangrijk vindt. En precies daar kunnen mobiliteit en gamen onverwacht samenkomen.

Waar een alternatieve rolstoelbesturing past

Voor sommige rolstoelgebruikers kunnen de bewegingen waarmee ze hun elektrische rolstoel besturen ook de weg openen naar andere digitale activiteiten.

CoMoveIT FLEX is een modulair hoofd- en voetbesturingssysteem voor elektrische rolstoelen. De sensoren kunnen ingesteld en geplaatst worden volgens de bewegingsmogelijkheden van de persoon, en FLEX kan rechtstreeks verbonden worden met aangepaste gamecontrollers zoals de Xbox Adaptive Controller. Zo kun je verder denken dan alleen mobiliteit. Dezelfde alternatieve invoer waarmee iemand de rolstoel bestuurt, kan waar zinvol ook de toegang tot games en andere digitale omgevingen ondersteunen.

Het doel is niet om van elke rolstoelgebruiker een gamer te maken. Het gaat erom dat gamen een mogelijkheid blijft voor wie wil meedoen.

Van mobiliteit naar participatie

Uiteindelijk is dat de reden waarom toegankelijk gamen een plaats verdient in gesprekken over hulpmiddelen. Over een rolstoelbesturing praten we vaak in termen van rijden: vooruit, draaien, stoppen en je weg vinden in een omgeving. Maar zelfstandigheid stopt niet wanneer iemand zijn bestemming bereikt.

Wat gebeurt er als de persoon daar aankomt? Kan hij of zij aansluiten bij vrienden? Een activiteit uitproberen? Een computer gebruiken? Een spel spelen met het gezin? Zelf kiezen hoe de vrije tijd ingevuld wordt? Die vragen verleggen de focus van wat de technologie bestuurt naar waaraan de persoon kan deelnemen.

Het onderzoek naar gamen bij mensen met een neuromotorische beperking is nog volop in ontwikkeling, en er is meer onderzoek nodig om de langetermijneffecten van toegankelijk gamen te begrijpen. Maar het principe is duidelijk: wanneer iemand wil deelnemen, mag de fysieke interface niet automatisch de reden zijn waarom dat niet lukt.

Kort samengevat

Gamen kan mensen met een neuromotorische beperking plezier, sociale verbondenheid, cognitieve uitdaging en zinvolle participatie bieden. Toch kunnen gewone game-interfaces grote fysieke drempels opwerpen. Een alternatieve toegang op maat kan helpen om die kloof te overbruggen, met als vertrekpunt niet een diagnose of een bepaald toestel, maar de mogelijkheden, voorkeuren en doelen van de persoon.

Voor zorgverleners betekent dit dat gamen mee in overweging genomen kan worden naast andere zinvolle activiteiten bij het inschatten van de nood aan mobiliteit en hulpmiddelen. En voor rolstoelgebruikers kan het iets veel eenvoudigers betekenen: de mogelijkheid om te spelen.

Ontdek toegankelijke besturing met CoMoveIT

Benieuwd hoe een alternatieve besturing gamen en digitale participatie kan ondersteunen? Ontdek CoMoveIT FLEX of vraag een proef aan bij ons klinisch mobiliteitsteam.

CoMoveIT in actie zien?

Boek een gratis proef of vind een CoMoveIT-partner bij jou in de buurt.